ALEKSANDER  ZELWEROWICZ
Urodził się 14 sierpnia 1877 r w Lublinie - wybitny aktor, reżyser pedagog, dyrektor teatrów. Z warszawskiego gimnazjum, z VI klasy wydalono go z "wilczym biletem" za bywanie w teatrach ogródkowych. Po zdaniu matury w rosyjskim gimnazjum w Orle studiował w Wyższej Szkole Handlowej im. Kronenberga, jednocześnie w Klasie Dykcji i Deklamacji przy warszawskim Towarzystwie Muzycznym. Ukończył ją w 1897 r. Za Jego debiut przyjmuje się występ w roli Lokajczuka w "Komedii omyłek" w warszawskim Cyrku z zespołem teatru łódzkiego. W latach 1898/99 studiował literaturę i nauki społeczne na uniwersytecie w Genewie. Podczas wakacji 1899 r. zaangażował się do łódzkiego zespołu Wołowskiego. Grał w w różnorodnym repertuarze na scenach Łodzi i Krakowa, gdzie wystawiano sztuki Strindberga, Ibsena , Czechowa - cenił znaczenie charakteryzacji, w tym okresie zagrał około 300 postaci. Sam zajął się inscenizacją u Ludwika Solskiego, wystawiał komedie i farsy - nie obawiał się eksperymentowania. Od 1906 r był zaangażowany jako reżyser. W 1910 r wyjechał do Moskwy - poznawał tam dokonania teatru Konstantego Stanisławskiego, interesował się teatrem niemieckim. Stworzył nowoczesną scenę - opowiadał się za umownością w teatrze, grali u niego Stefan Jaracz i K.J. Stępowski. Po pożarze teatru przeniósł się do Warszawy - Teatr Polski - Arnolda Szyfmana, pracował tam z przerwami około 35 lat. Współpracował z Teatrem Juliusza Osterwy, Teatrem Wielkim, razem z Wilamem Horzycą i Leonem Schillerem w Teatrze im Bogusławskiego. Prowadził teatr w Wilnie, współkierował Teatrem Narodowym . Występował w wielu miastach Polski. Wykreował około 900 ról. Obdarzony doskonałą pamięcią i aktorską intuicją - grał barwnie i wyraziście z ogromnym wyczuciem barwy rytmu i tempa wypowiadanych słów. W 1912 r zadebiutował przed kamerą w obrazie - "Przesądy", pojawił się w 24 filmach m.in - "Mocny człowiek", komedii "Dwie Joasie","Granica", "Ludzie Wisły", "Wierna rzeka", "Wrzos", "Serce matki", "Księżna łowicka". W filmach grał przede wszystkim ojców, dominował na ekranie, posturą, potężnym głosem, a także charyzmą i wyrazistością z jaką tworzył postaci swoich bohaterów. Zajmował się pracą pedagogiczną , nauczanie było jego wielką namiętnością - uczył, że teatr to misja, by obok własnej kariery, młodzi ludzie umieli pracować zespołowo - rozwijając talent, mieli świadomość wspólnego wysiłku wielu twórców. Należał do najsłynniejszych polskich nauczycieli i najwybitniejszych aktorów, najśmielszych i oryginalnych inscenizatorów polskiego teatru. Zwracał uwagę na rzemiosło i talent, ale także na teoretyczne wykształcenie i wychowanie aktora."(...) Zelwerowicz nie cenił 'gry na zimno'." - pisała Barbara Osterloff - "Odwrotnie, lubił w aktorstwie barwy mocne, wyrazistość, soczystość, temperament, improwizację; tego wymagał od swoich uczniów. Sam jednak potrafił zbudować postać zdumiewająco odmienną, utrzymaną w subtelnych półtonach i niedopowiedzeniach, np. w sztukach Jerzego Szaniawskiego (...)" ("Kwartalnik Filmowy" 2002, nr 37-38) Z wielkim powodzeniem występował w Polskim Radiu. W czasie okupacji hitlerowskiej wycofał się ze sceny - pracował fizycznie na wsi jako dozorca obory, potem kasjer i intendent w Domu Inwalidów Wojennych, wreszcie kierownik przytułku dla starców. W czasie Powstania Warszawskiego współpracował z Radą Główną Opiekuńczą, w swoim warszawskim mieszkaniu ukrywał Żydów. Po wojnie grał w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi, Katowicach i Krakowie. Wystąpił w filmie "Dwie godziny" (1946) Od 1947 r. zaangażował się do Teatru Polskiego w Warszawie, gdzie pozostał do końca życia. W 1947 r. zorganizował w Warszawie Państwową Szkołę Dramatyczną, był jej rektorem do chwili połączenia z PWST (1949), profesorem i honorowym rektorem do końca życia. Od 1955 roku uczelnia nosi Jego imię. W 1948 r - podupadł na zdrowiu, męczyła go choroba prowadząca do niedowłądu rąk i nóg. Ze sceną pożegnał się doskonałą rolą Jaskrowicza w "Grzechu" Stefana Żeromskiego zagraną w 1954 roku podczas międzynarodowego festiwalu teatralnego w Paryżu. Emigracyjna publiczność witała go owacyjnie, z wielką atencją i wzruszeniem.Zmarł 18 czerwca 1955 r w Warszawie. Spoczywa na Cmentarzu Wojskowym na Warszawskich Powązkach. Pośmiertnie w 1977 nadano mu Medal - Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata - przyznawany ratownikom Holocaustu przez izraelski Instytut Pamięci Yad Vashem - wraz z córką aktorką Heleną. Wydano jego wspomnienia pt. - "Gawędy starego komedianta", tom "O sztuce teatralnej. Artykuły - wspomnienia - wywiady z lat 1908-1954" oraz "Listy".